Michiel Morel

Kunsteiland IK, Watertoren en paviljoens, Oost-Souburg, Vlissingen

Het tekenatelier van beeldhouwer Jan van Munster (1939) torent hoog boven het Zeeuwse land uit. Als een strakke moderne glazen kas is het boven op de robuuste watertoren geplaatst. Een magnifiek uitzicht biedt het, een panorama op Walcheren, de kustlijnen, de zee en de Schelde. En warempel, aan de einder ontwaar je Domburg waar Jan Toorop in de jaren dertig een groep kunstenaars om zich heen verzamelde, die spraakmakende tentoonstellingen maakte. Piet Mondriaan, een ‘aangever’ voor Van Munsters werk, was er een van. Hij moet er eenzelfde geladenheid gevoeld hebben als Jan van Munster nu in Vlissingen. Diep beneden ligt het cilindervormige woonhuis samen met het tentoonstellingsgebouw en twee paviljoens in de vorm van de letters I en K. Met de tuin en de buitenkunst vormen ze de artistieke site, het IK-eiland van stichter Jan van Munster, de voormalige watertoren als centraal middelpunt. In deze tijden zie ik die ook als rots in de onrustige branding van het kunstklimaat in Zeeland. Je zou hem als een metafoor voor het overleven van de kunst in de provincie kunnen duiden. Continue Reading →

Onlangs (zie het archief, november 2012) plaatste ik de eerste 18 kunstwerken uit het ‘Liber Amicorum voor Michiel’, dat ik in 2009 ter gelegenheid van mijn afscheid als directeur bij Heden cadeau kreeg. Het bevat ruim zestig kunstwerken van beeldende kunstenaars met wie ik indertijd op een of andere wijze heb samengewerkt. Ze zitten ‘verpakt’ in een zwarte doos, voorzien van een boek (oplage drie) waarin ze staan afgebeeld. Erg zichtbaar zijn ze niet, hoewel ik het merendeel al op facebook zette. Dus ga ik dit jaar alle werken uit de doos  halen. Dit is de tweede aflevering. De volgende komen later nog aan de beurt,  in alfabetische volgorde op naam van de kunstenaar. Klik ze aan en je krijgt er informatie over.

Partijbureau SP met tekst van Karel Glastra van Loon

Als beeldend kunstenaar in de landelijke volksvergadering willen zetelen en je palet niet aan de wilgen hangen. Ben je dan goed bezig of een beetje mesjokke? De geschiedenis leert dat er nauwelijks een kunstenaar was die er zich aan waagde. Hans van Leeuwen, jarenlang een belangrijke ‘sparringpartner’ in de kunst, bokste het voor elkaar.

Inmiddels heeft hij het Binnenhof als uitvalsbasis verruild voor het partijbureau van de SP, gevestigd in een strak en sober gebouw, gelegen tussen grootschalige, logge en smakeloze kantoorpanden. Het is een verademing tussen het uit bruine baksteen opgetrokken donkere kantorengeweld. Met zijn lichte stucwerk en transparante gevel oogt het geïnspireerd op de zakelijke architectuur uit de jaren twintig en dertig. Zijn naam als medevormgever van de restauratie van het gebouw is nergens te ontdekken. Toch heeft de rationele kunstenaar en politicus Hans van Leeuwen zich stevig met de herontwikkeling van dit systeembouwproduct uit de jaren zeventig bemoeid. Je voelt het op je klompen aan als je hem in een onbewaakt ogenblik achter een flex-computer met een schilderij van El Lissitzky op het scherm, betrapt. El Lissitzky (1890 – 1941), de Russische avant-gardist en constructivist die een belangrijke bijdrage leverde aan de ontwikkeling van een nieuwe stijl. Hij was een van de grondleggers van de moderne kunst en veelzijdig als kunstenaar, architect, typograaf, designer en inrichter van tentoonstellingen. Voor een geëngageerd kunstenaar als Hans van Leeuwen was Lissitzky een lichtend voorbeeld en in zekere zin richtinggevend. In zijn werk bouwt Hans van Leeuwen voort op een constructivistische traditie. Zijn geometrisch opgebouwde schilderijen spetteren in het nieuwe partijkantoor van de kraakheldere muren af.

Voorzijde en ingang De Moed (l)
El Lissitzky op het scherm (r) Continue Reading →

Sol LeWitt, prentbriefkaart aan Enno Develing, 10 april 1983

Ter nagedachtenis aan conservator Enno Develing (1933 – 1999) ontwierp kunstenaar Sol Lewitt (1928 – 2007) de sculptuur Rose and Tower, die sinds 2002 in de binnentuin van het Haags Gemeentemuseum staat te pronken, opgemetseld uit de zo bekende gele Berlage baksteen. Het beeld wordt binnenkort van zijn plek beroofd, wanneer de tuin een overkapping krijgt en tot een centrale ontmoetingsplek, ook voor feesten en partijen, wordt omgetoverd.

Zoals zovelen was Sol LeWitt verliefd op het door Berlage ontworpen Haags museumgebouw en de Mondriaans die het herbergde. En het museum op hem, getuige zijn kunstwerken die men er permanent kan aanschouwen. Een van de trappenhuizen is verrijkt met een prachtige, in het oog springende wall drawing. De doorgangshal naar de tentoonstellingsruimten op de begane grond is opgefleurd met vier kleurrijke wandschilderingen, de Stijl-vleugel met drie andere van hem. En aan de gevel van het belendende Fotomuseum prijkt een leisteenreliëf met vijf geometrische vormen.

Sol LeWitt was een van de belangrijkste conceptuele kunstenaars en onderhield een intensieve band met Den Haag. Dankzij Enno Develing, een genereuze conservator en schrijver met revolutionaire ideeën. Hij vond dat de kunst het museum uit moest, ‘de leef- en ervaringswereld van de mensen in’. Ooit schreef hij een vlammend betoog, dat de maatschappij moest worden veranderd om kunst goed te laten functioneren, dat kunst algemeen bezit moest worden en dat kunstwerken van de overheid via artotheken de leefwereld van mensen konden verrijken.

Sol LeWitt, Rose and Tower, 1993/2002 © Gemeentemuseum Den Haag

Continue Reading →

Hij staat er nog steeds, roerloos, niet altijd opgemerkt. Op een paal, zwart geverfd, van Canadees cederhout.  Weerbestendig, hoewel hij geleidelijk groen begint uit te slaan. Gerry de kraai is met zijn tijd meegegaan, letterlijk en figuurlijk. Onthuld op 3 juni 1989 door Hans Dijkstal, toentertijd cultuurspecialist voor de VVD in de Tweede Kamer, later in het tijdperk Fortuyn afgeserveerd als leider van de liberalen en in 2010 overleden. Die kraai is een opstandig herdenkingsteken in Den Haag, dat de ravage symboliseert die de regering na de afschaffing van de Beeldende Kunstenaars regeling (BKR) achterliet. Na het BKR-tijdperk waren vele kunstenaars op de bijstand aangewezen. Maar al te vaak werden ze afgewezen voor een beroepsonkostenvergoeding. Het kabinet weigerde toen hardnekkig het kunstenaarschap als beroep te erkennen.

Hoe actueel is Gerry de kraai in het licht van een kunstbeleid, waarmee de overheid essentiële geldstromen laat opdrogen. De gevolgen van de huidige bezuinigingen worden nu geleidelijk zichtbaar. Bijvoorbeeld hoe de mogelijkheden voor kunstenaars bij het Mondriaanfonds drastisch zijn ingeperkt. Of om enkele spraakmakende en kritische kunst- en presentatieinstellingen te noemen die hun poorten al hebben gesloten, of een dezer maanden dreigen om te vallen: SKOR in Amsterdam, het CBK in Utrecht, Lokaal 01 in Breda, de Haagse Vrije Academie of De Paviljoens in Almere en Rijksmuseum Twente in Enschede, die de zomer wellicht niet meer halen. Continue Reading →